Tempranillo, szczep winogron słynący z produkcji czerwonych win, zyskał międzynarodową sławę przede wszystkim dzięki swojemu hiszpańskiemu pochodzeniu, zwłaszcza z regionów Rioja i Ribera del Duero. Nazwa "Tempranillo" wywodzi się od hiszpańskiego słowa "temprano", co oznacza "wcześnie" i odnosi się do wczesnego dojrzewania tych winogron. Tempranillo jest również znane pod wieloma innymi nazwami, w zależności od regionu – na przykład jako Tinta Roriz w Portugalii i Aragonéz w Alentejo.
Szczep Tempranillo ma długą i bogatą historię, która sięga czasów starożytnego Rzymu, gdzie był znany jako "Tinto del Pais" lub "Tinto Fino". Jednakże, jego popularność w Hiszpanii wzrosła znacznie w XIX wieku, w wyniku epidemii filoksery, która zniszczyła wiele hiszpańskich winnic, co zmusiło winiarzy do sadzenia odpornych na choroby odmian, takich jak Tempranillo.
Tempranillo jest najbardziej rozpowszechnione w Hiszpanii, zwłaszcza w regionach Rioja i Ribera del Duero, gdzie produkuje się z niego wina o złożonych aromatach i smakach. Szczep ten jest także popularny w Portugalii, Argentynie i Stanach Zjednoczonych. Jego uprawa w Kalifornii zaczęła rozkwitać dopiero w latach 80. XX wieku, mimo wcześniejszych prób introdukcji.
Tempranillo jest winogronem o grubych skórkach, preferującym wysokie, ale chronione położenia. Dobrze radzi sobie w klimatach kontynentalnych z dużymi różnicami temperatur między dniem a nocą, co jest typowe dla regionu Ribera del Duero. Szczep ten jest umiarkowanie odporny na suszę, ale wymaga gleb o umiarkowanej żyzności, aby ograniczyć jego naturalną tendencję do bujnego wzrostu.
Wina produkowane ze szczepu Tempranillo są znane z bogatej palety aromatycznej, w której dominują czerwone owoce, takie jak wiśnie, truskawki i maliny, a także czarne owoce, przyprawy, takie jak cynamon, goździki, wanilia, oraz ziemiste nuty skóry, tytoniu i trufli. Charakterystyczne dla tych win są także wysokie taniny, które nadają im strukturę i potencjał do długiego starzenia.
Tempranillo jest odmianą winogron, która podróżowała szeroko po świecie. Na przykład, w 1905 roku Frederic Bioletti przywiózł Tempranillo do Kalifornii, ale początkowo nie zyskało ono popularności z powodu nadchodzącej ery prohibicji oraz niechęci szczepu do gorącego, suchego klimatu. Jednak od lat 80. XX wieku produkcja wina Tempranillo w Kalifornii zaczęła kwitnąć.